reklama

Brukalice w gminie Ziębice mają być znane w całej Polsce! Rusza wielki projekt upamiętnienia pierwszego polskiego zdania [ZDJĘCIA]

Opublikowano: Aktualizacja: 
Autor:

reklama
Udostępnij na:
Facebook
WiadomościNiewielkie Brukalice w gminie Ziębice mają szansę stać się ważnym miejscem na historycznej i turystycznej mapie Polski. To właśnie tutaj, według przekazu zachowanego w Księdze Henrykowskiej, padło najstarsze znane pełne zdanie zapisane w języku polskim. W czwartek 19 listopada 2026 roku we Wrocławiu oficjalnie zainaugurowano projekt „Brukalice 1270. Tu też zaczęła się Polska”. Organizatorzy zapowiedzieli ogólnopolską kampanię informacyjną oraz konkurs na nową formę upamiętnienia tego wyjątkowego miejsca.
reklama

Brukalice 1270. Ogólnopolski projekt poświęcony historii języka polskiego

Brukalice, niewielka miejscowość w gminie Ziębice, znalazły się w centrum nowej inicjatywy, której celem jest przypomnienie jednego z najważniejszych wydarzeń w historii polszczyzny.

W czwartek 19 listopada we Wrocławiu odbyła się inauguracja projektu „Brukalice 1270. Tu też zaczęła się Polska”, przygotowanego przez Frontline Foundation i agencję Point & Co.

Pomysłodawcą przedsięwzięcia jest Norbert Loba, prezes Frontline Foundation.

Organizatorzy chcą, aby historia pierwszego pełnego zdania zapisanego po polsku stała się powszechnie znana, a same Brukalice zyskały upamiętnienie odpowiadające ich znaczeniu historycznemu.

W realizację inicjatywy zaangażowały się między innymi Gmina Ziębice, Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego, Archidiecezja Wrocławska oraz Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

reklama

„Day, ut ia pobrusa, a ti poziwai”. Co oznacza pierwsze polskie zdanie?

Historia Brukalic sięga XIII wieku.

To z tą miejscowością związane są słynne słowa:

„Day, ut ia pobrusa, a ti poziwai”.

We współczesnym języku polskim można je przetłumaczyć jako: „Daj, niech ja pomielę, a ty odpocznij”.

Według opowieści utrwalonej w Księdze Henrykowskiej zdanie wypowiedział Boguchwał do swojej żony, która pracowała przy żarnach, mieląc ziarno.

Mężczyzna miał zaproponować jej pomoc i przejęcie ciężkiej pracy.

Słowa te zostały zapisane około 1270 roku przez cysterskiego kronikarza w Henrykowie.

Choć Księga Henrykowska powstała w języku łacińskim, autor przytoczył wypowiedź Boguchwała po polsku.

Dzięki temu do naszych czasów przetrwało jedno z najważniejszych świadectw początków polskiego piśmiennictwa.

reklama

Warto rozróżnić dwie miejscowości: według średniowiecznego przekazu słowa padły w Brukalicach, natomiast zapisano je w pobliskim Henrykowie.

Nie znamy dokładnej daty samej rozmowy. Rok 1270 odnosi się do przybliżonego czasu powstania zapisu.

Księga Henrykowska w 2015 roku została wpisana na międzynarodową listę UNESCO „Pamięć Świata”.

„Zapisana historia polszczyzny zaczyna się od czułości”

Podczas wrocławskiej inauguracji Norbert Loba zwracał uwagę, że narodowa historia nie składa się wyłącznie z wydarzeń politycznych, bitew i koronacji.

Równie istotne jest powstawanie wspólnego języka oraz utrwalanie codziennego życia ludzi.

– To nie rozkaz króla, nie przysięga rycerza ani wyrok sądu. To słowa troski: mąż mówi do żony „odpocznij, ja to zrobię”. Zapisana historia polszczyzny zaczyna się od czułości. Trudno o piękniejszy początek – mówił prezes Frontline Foundation.

reklama

Podkreślił również znaczenie obu miejscowości dla historii języka polskiego.

– Zdanie zostało zapisane w Henrykowie, ale padło w Brukalicach. Henryków przechował słowo na piśmie. Brukalice dały mu życie – zaznaczył Norbert Loba.

Zdaniem organizatorów właśnie ten przekaz powinien stać się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli polskiej historii i kultury.

Nowe upamiętnienie w Brukalicach. Powstanie pomnik, rzeźba czy instalacja?

Jedną z najważniejszych zapowiedzi przedstawionych podczas inauguracji jest przygotowanie otwartego konkursu na fizyczną formę upamiętnienia miejsca, w którym według kroniki wypowiedziano historyczne zdanie.

Do udziału mają zostać zaproszeni polscy artyści, rzeźbiarze, architekci i projektanci.

reklama

Organizatorzy nie chcą na razie narzucać konkretnego rozwiązania.

Może to być rzeźba, instalacja artystyczna, specjalnie zaprojektowana przestrzeń albo zupełnie inna forma upamiętnienia.

Propozycje ma oceniać Komitet Brukalice 1270, z udziałem przedstawicieli samorządu województwa, Gminy Ziębice, Frontline Foundation oraz Point & Co.

Konkurs nie został jeszcze formalnie ogłoszony. Regulamin, terminy przyjmowania prac i pełny skład komitetu mają zostać przedstawione w najbliższych miesiącach.

W Brukalicach już stoi pomnik. Dlaczego potrzebne jest kolejne upamiętnienie?

W samych Brukalicach historia najstarszego polskiego zdania nie została całkowicie zapomniana.

Już w 1970 roku mieszkańcy ówczesnej gromady Henryków ufundowali pamiątkową tablicę, na której umieszczono słowa zapisane w Księdze Henrykowskiej.

Przez kolejne dziesięciolecia lokalna społeczność dbała o pamięć tego wydarzenia.

Organizatorzy nowego przedsięwzięcia wskazują jednak, że miejsce nie jest odpowiednio rozpoznawalne w skali kraju.

Brakuje również rozwiniętej infrastruktury pozwalającej odwiedzającym lepiej poznać tę historię.

– Można postawić najpiękniejszą rzeźbę, ale jeśli nikt nie będzie wiedział, dlaczego tu stoi, pozostanie kamieniem przy drodze. Najpierw musimy przywrócić Brukalice polskiej pamięci. Upamiętnienie będzie tego zwieńczeniem – tłumaczył Norbert Loba.

Dlatego organizatorzy zapowiedzieli dwa uzupełniające się działania: kampanię informacyjną prowadzoną w skali całej Polski oraz późniejszą realizację wybranej formy upamiętnienia.

Gmina Ziębice i Dolny Śląsk zaangażowane w projekt. Szansa na rozwój turystyki

W inauguracji uczestniczył burmistrz Ziębic Mariusz Szpilarewicz, który podkreślał wyjątkowy charakter historii związanej z Brukalicami.

Dla gminy przedsięwzięcie może oznaczać nie tylko ogólnopolską promocję, ale również rozwój turystyki kulturowej i edukacyjnej.

Gmina Ziębice będzie współtworzyć Komitet Brukalice 1270.

Poparcie dla inicjatywy zadeklarował również wicemarszałek województwa dolnośląskiego Wojciech Bochnak.

Zwracał uwagę, że Brukalice i pobliski Henryków mogą wspólnie opowiadać historię początków polskiego piśmiennictwa.

Jednym z pomysłów jest rozwój oferty edukacyjnej obejmującej obie miejscowości, np. w formie trasy Henryków–Brukalice przeznaczonej również dla wycieczek szkolnych.

Byłaby to okazja do powiązania historii słynnego zdania z dziedzictwem cysterskiego opactwa w Henrykowie.

Na razie są to jednak kierunki rozwoju i propozycje, a nie zatwierdzony harmonogram nowych inwestycji.

Dom Słowa Polskiego? Organizatorzy mają również szerszą wizję

W relacjach z inauguracji pojawiła się również koncepcja stworzenia Domu Słowa Polskiego – miejsca poświęconego historii i znaczeniu języka polskiego.

Miałaby to być przestrzeń edukacyjna i kulturalna, pozwalająca w nowoczesny sposób opowiadać o początkach polszczyzny.

Na oficjalnej stronie projektu wspomniano także o przygotowaniu wirtualnego muzeum.

Nie przedstawiono jednak potwierdzonej lokalizacji, budżetu ani harmonogramu realizacji stacjonarnego Domu Słowa Polskiego.

Na obecnym etapie należy więc traktować to jako koncepcję rozwijaną przez inicjatorów przedsięwzięcia.

Kto uczestniczył w inauguracji projektu Brukalice 1270?

W wydarzeniu we Wrocławiu wzięli udział przedstawiciele samorządów, instytucji kultury, środowisk naukowych i kościelnych.

Obecni byli między innymi wicemarszałek Wojciech Bochnak, burmistrz Ziębic Mariusz Szpilarewicz, starosta ząbkowicki Roman Fester, wiceprezydent Wrocławia Mateusz Żak, ks. Andrzej Tomko reprezentujący Archidiecezję Wrocławską oraz dr Marek Mutor, wicedyrektor Zakładu Narodowego im. Ossolińskich.

O historycznym znaczeniu pierwszego polskiego zdania mówił także dr Marek Krajewski, pisarz i filolog klasyczny.

Uczestnicy podkreślali, że projekt powinien łączyć lokalną społeczność, samorządy i instytucje kultury.

Kiedy konkurs na upamiętnienie Brukalic? Gdzie śledzić projekt?

Ogólnopolska kampania informacyjna została zainaugurowana 19 listopada 2026 roku.

Następnym krokiem będzie ogłoszenie konkursu dla twórców, którzy przedstawią własne koncepcje upamiętnienia historycznego miejsca.

Dokładne zasady i terminy mają zostać opublikowane w najbliższych miesiącach.

Wszystkie informacje o projekcie są dostępne na stronie www.brukalice.pl, na której można również poznać historię Księgi Henrykowskiej, zobaczyć fragment średniowiecznego rękopisu i zapoznać się z założeniami inicjatywy.

Dla gminy Ziębice jest to szansa na przypomnienie całej Polsce, że jedna z najbardziej znanych historii polskiego języka ma swój początek właśnie w niewielkich Brukalicach.

reklama
Udostępnij na:
Facebook
wróć na stronę główną

ZALOGUJ SIĘ

Twoje komentarze będą wyróżnione oraz uzyskasz dostęp do materiałów PREMIUM

e-mail
hasło

Zapomniałeś hasła? ODZYSKAJ JE

reklama
Komentarze (0)

Wysyłając komentarz akceptujesz regulamin serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania. Jak to zrobić dowiesz się w zakładce polityka prywatności.

Wczytywanie komentarzy
reklama
reklama
logo